بورس ایران دوطرفه می شود؟

با ابلاغ دستورالعمل فروش تعهدی اوراق بهادار در بورس و فرابورس، این پرسش شکل می‌گیرد که فروش تعهدی اوراق بهادار چیست، بازار دو طرفه چگونه ایجاد می‌شود و چه تاثیری بر بازار سهام دارد؟

فروش تعهدی اوراق بهادار زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که سرمایه‌گذاران انتظار دارند قیمت اوراق بهادار در آینده با کاهش همراه شود. از این‌رو با هدف کسب سود از این کاهش قیمت، به فروش اوراق تحت مالکیت شخص دیگری (که در دستورالعمل مالک عنوان شده است) اقدام کرده و با کاهش قیمت و بازخرید آن، مابه‌التفاوت قیمت فروش و بازخرید را به‌عنوان سود خود شناسایی می‌کنند. این ابزار که دوطرفه شدن معاملات سهام را در بر خواهد داشت، با ایجاد فضای تحلیلی از تشدید حباب قیمتی در سهام جلوگیری می‌کند. به عبارتی دیگر در بازار دوطرفه معامله‌گران علاوه بر رشد قیمتی سهام از افت سهم نیز با اخذ موقعیت فروش امکان کسب سود وجود دارد. این موضوع می‌تواند در کنترل هیجان معاملات موثر باشد و در عین حال رونق پایدار و ارزش معاملات بالا را در سهام حفظ کند.در ادامه این همایش شاپور محمدی همچنین از تصمیم اخیر کمیته فقهی سازمان، مبنی بر بررسی دستورالعمل‌های بازار سرمایه در این کمیته خبر داد و گفت: بازار سرمایه اسلامی، مبحثی است که از ابتدای تشکیل سازمان بورس، موردتوجه بوده و بررسی ابزارهای مالی اسلامی از لحاظ انطباق با شرع از سوی کمیته فقهی و زیر نظر کارشناسان مالی اسلامی، زمان قابل‌توجهی برده است و به‌دلیل اینکه ممکن است در اجرا، انحرافاتی رخ بدهد، در حال‌حاضر «کمیته» هم ابزار و روایای آن و هم دستورالعمل اجرایی آن را بررسی می‌کند تا از مصوبه «کمیته» فاصله نگیرد.

فروش تعهدی چیست؟

با وجود تلاش‌های انجام شده برای ارتقا کارایی بورس ایران در مقایسه با بورس‌های جهانی، جای خالی برخی ابزارها به شدت احساس شده است. یکی از این ابزارها «دو طرفه بودن بازار» است. به این معنا که معامله‌گر بتواند از افت قیمت‌ سهام نیز سودآوری داشته باشد. بدین صورت که معامله‌گر با پیش‌بینی کاهش قیمت یک سهم آنرا به صورت استقراضی فروخته و سپس پس از کاهش قیمت مدنظر سهم را بازخرید کرده و از اختلاف قیمت آن سود می‌برد.

فروش استقراضی

در مدل استقراضی، رابطه میان فروشنده و مالک اوراق بهادار به شکل استقراض تعریف می‌شود. بدین صورت که فروشنده با قرض کردن اوراق بهادار از مالک و پرداخت بهره از پیش‌توافق شده، به فروش اوراق بهادار در بازار و پیاده‌سازی استراتژی معاملاتی خود اقدام می‌کند. البته با توجه به وجود اشکالات شرعی در این روش معاملاتی به دلیل پرداخت بهره مشخص، راهکار جایگزینی در قالب عقد وکالت تعریف شده است که بر اساس آن متقاضی به وکالت از مالک اوراق بهادار را فروخته و باید در زمانی مشخص به درخواست مالک یا تشخیص خود اوراق بهادار فروخته شده را بازخرید کند.

فروش استقراضی معامله‌ی بسیار پرمخاطره‌ای است چراکه خلاف جهت بازار حرکت می‌کند و به زمان‌بندی دقیق نیاز دارد. برای استفاده از این ابزار ابتدا باید با تقریب بالایی سقوط ارزش سهام در آینده را حدس بزنید. به‌عبارت دیگر باید تقریبا مطمئن باشید قیمت سهامی که در حال حاضر قصد فروش استقراضی آن را دارید، در آینده اُفت خواهد کرد. از آنجا که قیمت سهام معمولا رو به بالا گرایش دارد و در طول زمان افزایش می‌یابد، فروش استقراضی به زمان‌بندی دقیق بازار نیاز دارد و به همین دلیل استفاده از آن کمی دشوار به نظر می‌رسد.

برای روشن شدن موضوع فرض کنید با بررسی عملکرد یک شرکت به این نتیجه رسیده‌اید که فروش محصولات یا خدمات‌ این شرکت با مشکل روبه‌رو شده است و بنابراین درآمد آن رو به کاهش است. فرض کنید قصد دارید ۱۰۰ سهم از این شرکت را به‌صورت استقراضی بفروشید. کارگزارتان، ۱۰۰ سهم را از صاحب آن قرض خواهد گرفت (یا از سهم‌هایی که خود در اختیار دارد به شما قرض می‌دهد) و با دریافت کارمزد خود، سهام را به شما تحویل می‌دهد. کارگزار به صاحب سهام اطمینان می‌دهد که در آینده سهام او را پس خواهد داد. حال شما باید بلافاصله سهام قرض‌گرفته شده را به قیمت فعلی بازار به فروش برسانید. اگر حدس‌تان درست باشد و در آینده قیمت سهام سقوط کند، شما با خرید دوباره‌ی آن سهام (هنگامی که قیمت آن کاهش یافت) موضع کوتاه‌مدت (short position) خود را پوشش می‌دهید و سهام قرضی را به کارگزار خود تحویل خواهید داد. کارگزار شما نیز سهام را به صاحب اصلی آن باز می‌گرداند. مابه‌التفاوت قیمت فروش سهام و خرید مجدد آن با کسر هزینه‌ای که به کارگزار بابت کارمزد پرداخته‌اید، سودی خواهد بود که از فروش استقراضی به‌دست آورده‌اید.